स्वाभिमानशुन्य समाज ..
एक अजुबा देखा मैने मुर्दा रोटी खाए l
समझानेसे समझत नाए,लाथ पडे सो चिल्लाए ll
- संत कबीर
संत कबीर यांनी अनेक दोह्यांतून सभोवतालच्या समाजव्यवस्थेचे चित्रण केलेले आहे.आपल्या अजुबाजुचे लोक इतके मुर्दाड बनले आहेत की , त्यांना कितीही समजावून सांगा त्यांना कळत नाही.ही या वरील दोह्यात संत कबिरांची मांडणी आहे.याबद्दल साहित्यरत्न लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे म्हणतात की गुलामगिरीच्या या चिखलात का रुतुन बसला ऐरावत.हा बहुजन समाज ऐरावत हत्ती सारखा महाबलाढ्य आहे.परंतू तो गुलामगिरीच्या चिखलात रुतुन बसला आहे.कबिर यासाठी मुर्दाड ही उपमा वापरतात.
संत कबीरांचे म्हनने आहे,या मुर्दाड समाजाला आज कितीही समजून सांगा ऐकून घेनार नाहीत.बदल करणार नाहीत.पण ज्यादिवसी व्यवस्थेची , परिस्थीतीची लाथ पडते तेव्हा हाच समाज व्याकुळ होतो.ओरडतो.
कबिरांची मांडणी आजही लागु होते.जातीव्यवस्था, वर्गव्यवस्था स्त्रीदास्यत्व, अस्पृश्यता आणि गैरबराबरी मिटवण्यासाठी आपण कृती कार्यक्रम राबवू म्हटले तर त्या समस्येने पिडीत लोक पुढाकार घेत नाहीत परंतू एखाद्या ठिकाणी तशी घटणा घडली तर मग सर्वजन ओरड करतात.
नुकतेच उत्तर प्रदेशमधे,मंदिरात पाणी प्यायला का गेलास म्हणून आल्पवयीन मुस्लिम मुलाला जीवघेणी मारहान करण्यात आली आहे. ही झाली समस्या त्यावर वर्क करण्यासाठी ठोस कृती कार्यक्रम राबवण्यासाठी किती संस्था, संघटना लगेच कार्यरत होतील तर उत्तर आहे शुन्य. पण हाच हळहळ व्यक्त करणारा समाज पुन्हा भविष्यात अशी समस्या घडली की मग लाथ पडे सो चिल्लाए. मग ओरडनार.
कबीर ज्यांना मुर्दा म्हणतात त्यांना डॉ बाबासाहेब आंबेडकर गुलाम म्हणतात.बाबासाहेबांचे म्हनने आहे गुलामाला गुलामीची जानीव करुन द्या.कबीर समस्या व्यक्त करतात.समाजाचे चरित्र चित्रण करतात.तर डॉ बाबासाहेब आंबेडकर उत्तर सांगतात.या मुर्दाड समाजाला गुलामीची जानीव करुन द्या मग तो बंड करुन उठेल.यावर मान्यवर कांशीरामजींचे देखील एक मत आहे.ते म्हणतात स्वाभिमानी लोग ही संघर्ष की परिभाषा समझते है. जिनका स्वाभिमान मरा हो वह गुलाम होते है. तिनही महापुरूष समाजाव्यबस्थेला कृतीप्रवण बनवु पहात आहेत.ॲक्टिव्ह व्हा.जागृत व्हा. हे ते सांगताहेत.
कबीर एकेठिकाणी म्हणतात बकर्यांचा कळप लांडगा किंवा सिहं चारत आहे. म्हणजे सामाजात तुमचे वाईट करणारे तुमचे नेते, नेतृत्व बनलेत.ते समाजाला विकुन खातीलच ना ? पुढे कसे नेतील ?
कबिर आनखी एकेठिकाणी म्हणतात नाव मे बैठी गंगा . म्हणजे अल्पमतात बहुमत विलीन केले गेले आहे.अल्पसंख्याक लोक बहुसंख्यांक लोकांवर राज्य करत आहेत.
कबीर सांगतात ते बरोबर आहे.आज लागु होनारे आहे. समस्याग्रस्त समाजाने लाथ पडे सो चिल्लाण्याएवजी आता सामाजिक कार्यात जगबदलासाठी पुढाकार घेतला पाहिजे.
आजूबाजूच्या परिसरात लोकबदलासाठी काम केले पाहिजेत.जागृत सतर्क राहिले पाहिजे.
त्यासाठी कबीरांनी एक अट घातलीय ..
कबिरा खडा बाजार मे लिए लखुटी हाथ l
जो आवे घर फुकन के वही चलेगा हमारे साथ ll
नितीन सावंत परभणी
9970744142
दि.१४ मार्च २०२१
